KAN HLIMNA TUR –  PAGE 3

465

KAN HLIMNA TUR –  III

I ta ka ni:

           Zan dang inkhawm aiin inkhawm a rei emaw tih tur a ni a. Inkhawm ban chuan Ruata te, Thanga te,Rina te leh Tluangi ṭhian Chhuani leh Siami te chu Tluangi te inah chuan an rawn inzui lut dam dam a. A tuk chu Tluangi te chhung kal hun a nih avangin thlahna neih an tum a. Tluangi nu leh pa ṭhiante leh Kohhran lama an hruaitu te pawh an lo lut khap khap a. Chhungkaw hlim thei, Kristian nun ngaisang mi tak an nih avangin, an pem tur pawh chu an ui hawm hle a. Pathian hnehah ṭawngṭaina te nei hovin, tluang taka an kal theih nan dil hovin, a leng ho dangte chu an ṭin leh ta a.

           Tluangi te ṭhian ho chu mi an rem veleh chuan, an Ar kan turte chu an buatsaih a, hlim takin, nui bawrh bawrh chungin an infiam vel a, Ruata’n ar a puah a, Tluangi’n tui leih velin a lo pui a, Thanga leh Chhuani’n an chhang kan tur an hmet duh a, Rina leh Siami’n purun, sawhthing ilo vel an lo buatsaih bawk a. Zan dar 10 velah chuan ei chu an peih ve mai bawk a. Ṭhian ho in ngaina tak an niin, an inhre thiam hlawm em em a.

           Tluangi’n inpui lama a luhsan lawk hlan chuan, a ṭhian te chu a kawpte chuan a hrang ve ve in an lo ṭhu a. Ruata chu an ṭhiante ṭhut lohna ber ṭhutthleng pawh ni lo, Tluangi te chaw ei dawhkan chungah chuan ṭhuin, khawhar awm tak leh lungleng awm takin a ṭhiante lam pawh hawi duh lo chuan tukverah chuan a dak a, a ṭhiante chu Ruata ngaihsak hauh lo chuan hlim takin an phun sep sep a, a chang leh an nui ker ker a, Ruata chuan titi pui tur pawh nei lovin, á khua a har a ni’ tih hi a hriat hliah hliah mai a.

           Chutianga an awmlai chuan Tluangi lo lutin kawngka aṭangin a han hmuh chuan, a ṭhianten an fiamthu amah a awm loh hnua, Ruata’n a ngaih tur zia leh a ṭhiante zingah pawh awmin ṭhiante fel hle mah se, amah a awm ve dawn tawh loh avanga a mal tur zia leh a khawhar tur zia leh, tin, amah ngei pawh a awm dan a la ni tur te chu, hrilh ngai lovin an awmdan chuan a entir hle mai tih a hria a.

           An thil ei tur vel buatsai an ei hma lawk chuan Tluangi nu leh pa chu an lo lut a, a tuk zing taka chhuak mai tur an nih avangin an fanu ṭhian kawm ngeih ber berte chu chibai an rawn buk a. Mu tura an chhuah leh hma chuan, (Tluangi nu) Pi Rovi chuan “In ngaihawm dawn hle mai, min han hre ve reng a niang chu, Ruata, chanchin min han hrilh ṭhin hlawm ang chu maw?”a han ti a.

           Tluangi pa Pu Biaka pawh chuan, “Ni e, kan rawn ngai dawn hle mai che u, Tluangi te ho nen in lo inkawm ngei si a, kan fate vek in ni a, in lo zin hunah pawh kan in lam in rawn pan zel dawn nia. Ruata pawh pute anei ṭha hle nain, exam dawnah pawh kan inah i rawn inghat dawn nia. Mahni in ang ngei in le! Keini chuan kan mutsan mai ang che u, mangṭha ula, ” tiin mu turin an chhuak ta a.

           Zan lai ar a khuang ṭhiai ṭhiai tawh tih chuan Ruata leng hnufual pawh chuan hawn zai a rel ve ta a. Tluangi te kawt zawlah chuan an han ding leh vang vang a, zan lah chua a reh vung vung mai si a. Chung lam han en chuan van chu a thiangin arsi te chu a pe un a, zan lama hram chi rannung hram chiah chiahte leh a changa ar lo khuang al al te mai lo chu hriat tur a awm lo va. Tluangi chuan Ruata nghawngah chuan a kut pahnih a suihin, Ruata chuan duat takin a lo kuah a. Tluangi mittui lo luang chu a biangah chuan a lum pap pap ṭhian a. Tluangi chu a pawm a, nidangah chuan an han inkuah mai lo chu Ruata chuan Tluangi chu engtin mah a ti ngai lova, an inṭhen hun tur dar kar a hnai tawh tih hriain a hmuiah chuan a fawp a, an pahnih atan chuan a lungngaih thlak hle a ni.

ngam lo, ka hmangaihna che hi vahvaih tir suh ang che aw, ka hmangaih si che a.” a ti

           Tluangi pianphung hi sawisel tur a vang hle a, a taksa peng tin mai chu an inchawih mawi tawkin, a duhawmna ti zualtu an ni vek mai a ni. Chutiang duhawm chu Ruata tan pawh tisa taka a ngaihtuah chang chuan thlemtu lian tak an tling hle thei a ni. Mahse chutiang a ngaihtuahna a lo kal apiangin Pathian duhzawng a nih loh zia a hre chhuak leh thuai ṭhin a.

           “U Ruat, min hmangaih turawh”? ‘Hmangaih e, eng a ti nge?’ Min hmangaih tak tak chuan ka thianghlimna leh ka zahawm ve na chu min tichhiat sak tum lovang che  aw. I ta ka ni. Mahse thil ṭha lo zawng a rei lo ṭhin si a, kan hlim zelna tur i ngaihtuah zawk ang,” a han ti a.

           Ruata chuan, “Tluangi, ka lawm e, a hun takah i sawi a ni. Tunah tak kha chuan thil sual a nih leh nih loh tur ka ngaihtuah phak tawh loa sin. Kei pawhin thil sual kan tih avanga ‘Ka ta’ i nih khre ai chuan, heti chung pawha ‘ka ta’ i nih tho hi ka duh zawk. Tluangi, a tawk e, zan a rei ta hle mai, inṭhen zai kan rel loh chuan, i tan naktuk lamah a hrehawm  lutku ang e’ tiin an han inkuah leh vawng vawng a, ‘mangṭha,’ tiin an han inthlah a, Ruata chuan pen thum a pen hman chauh a, “U ruat, tih ri a hriat avangin a leh hawi leh a, Tluangi chuan a rawn pan a, Ruata chuan a lo kuah chawt a, Tluangi insum tak chunga mittui luang ngiah ngiah chu a lo hruk sak a. Tluangi chuan, “U Ruat, a ṭha lo hle nachungin ka kut chhuak hmasa ber hi i lo kawl dawn nia.” tiin uluk  taka a tah puan mawi tak chu a kovah chuan a bah tir a, hnung lam hawi let tawh lo chuan a lut ta a.

           A tuk zingah chuan Tluangi te chhung chu an bunngruate nen motor ah chuan an ṭhu ṭaih mai a. Tluangi nu chuan, “Ruata, khata ṭang khan em ni min thlah liam ve mai dawn? I naute i fanu te bulah hian chuang ve mai la thui lo te tal chu lo kal ve la,” a han ti a.

           Tuman lah chuan an hrethiam ve tawh si lova, Ruata chuan,”Thlah tlak pawh in nimeuh em ni le, ti khan kal liam ta mai mai ula a nih chu, tichung chuan Tluangi bulah chuan a ṭhu chho vea, reilotêah chuan Khawthlir, an pian an seilena, an chhung leh khat ṭhen leh rual duh tak tak te chu Tluangi te chhung chuan an liam san ta a ni. Ruata leh Tluangi te ṭhudun pawhin nuam an ti thei tak tak lo,an khua a har lawkin an lung a leng veng veng tawh mai si a. Reilotê ah Sangha dil an thleng thla leh ta mai si, kal zel duhin chak mah se Ruata tan a tih chi si lova, chhuk lo thei lo a nih si avang chuan motor chu an han tiding a, chibaite a han buk dawr dawer a, hreh tak chungin, “Pathianin kawng tluangin awmpuiin veng che u rawh se, inthlen thlak ve leh chanchin min han hrilh vat dawn nia aw, Ka nu Ro,’Dam takin mangṭha u” tiin an invai liam ta a ni. Hriat thiampui tumah awm mang si lovin an khua a har dun dawn mang e.

           Nilai zan a ni a, Mission veng Biak In inkhawm chu an tam phian mai a. An chairman chu a lo ding a, ‘Hei zanin chu pem lehkha chhiar tur kan nei a. Kan Kohhran-ah mi thar kan nei dawn a ni. Pu Biakliana te chhung an ni a. Kan chhiar phawt ang e.

 

                                “Rawngbawlpui duh tak,

                                Mission Veng Kohhran te hnenah
                                Hei Pu Biakliana leh a chhungte hi kan Kohhran mi, Kohhrana kan mi hman                                           mek te an ni a. An chhung hian lawm taka in lo lawm luh kan duh sak e.

                                In rawngbawlui.

 

                                                                                                                Sd/- Upa Lianchhunga

                                                                                                                                Secretary.

                                                                                                                                Khawthlir

tih chu a han chhiar lauh lauh a, “Aw le, Pu Biaka te chhung chu khawngaihin Kohhran miten kan hriat theih nan leh inhmel hriatnan lo ding thei se la,” a han tih chuan, an chhung chuan an han ding ṭhap a, Mission Veng Kohhran chhungah chuan an lawm lut ta a ni.

           Chumi zana inkhawm tlangval te chuan Lalnuntluangi chu an lo en duh hle mai a. A bek thla, a sam, a taksa invuah dan zawng zawngte chu sawisel tur a vang nang a niang inkhawm bana tlangval ho kal darh te chuan “A va han fuh kher em” an ti nak nak a.

           Lalnuntluangi chu a kum 18-na a hmang ṭan mek a, thingtlang hna tinreng lo khawih ve tawh a nih avangin, in chhung chet vel leh a nun danah chuan mit a tlung hle mai a. A pa’n ‘Matric tal’ a tih avangin Synod High School-ah pawl sawm zirin a lut ve leh a. Thingtlang nun leh khawpui nun, nun inang lo tak leh inthlau tak maiah chuan a hun chu a hmang chho ve ta a ni.

           A sikul kalnaah te chuan ṭhian a nei rang hle a, mahse zirlai mi hnungchang ṭha tak nia a hriat te leh, zirlai sikul kal si lova, khawi lai hmunah emaw lo bibo mai mai a, nulat tlangval kawnga inkawm nan tak a hmang ṭhin a hmuhte chu mak a ti hle a. Tin, chu mai ni lo, ban hnu pawha in lama hawn mai tum lova, ṭhiante nena leng kawi mai mai, in chhung lamah chhungte puih aia, khawlaia vah mai mai te, tlan bopuia insawm te an hrat em em mai si a. Zirlai ni si, sikul kal an ang lo hle hian a hre ṭhian a ni.

           A tu pawh mai hian mi ṭha chu kan lo hai lo ṭheuh mai. Mite angin ṭawngin, rak chul lo mah se an nunphungin mi mit a lo la hma hle a ni ang. Rei pawh a la nih hmain a hming tak hre lo mah se Tluangi chuan hmelhriattu a ngah hman hle a ni. Boruak dang takah a nun chu a rawn hmang chho ṭan dawn ta chu a ni a, eng tin zel chuan kal chho ang maw?

           Tluangi pa Pu Biaka chuan an pawisa khawl khawmte chuan phai a dawr a, Bazar pheiah dawr luahin a nuin a nghak ṭhin a. In lam chu a piin a lo nghak ṭhin a. Inrinni  leh an sikul chawlh changin Tluangi chuan a nu chu dawr a nghah pui ṭhin a. An sumdawnna lamah pawh an tluang viau zel a. An mahni Kristianna ngaisang mi tak an lo nih avangin inkhawm hman lo leh, ṭhulh phah nan chuan an dawr lamah an intibuai duh lova. An awmna vengah pawh hriat an hlawh viau reng a ni.

           Inkhawm zan apianga, Tluangi  chuan a naute ho hruaia, Biak In a tlar khata an ṭhu ṭham ṭhinte chu a inkhawm ve ṭhinte chuan an hmu duh hle a. An unau inkawm ngeih dan leh, a naute kilkawi dan leh a enkawl danah chuan Tluangi chu an fak ru em em mai a ni. Mission Venga an awm chhung la rei lo hle mah se, Tluangi chu ṭhenrual pawl leh rual kawm, inleng lo biak danah te a fel em avangin hriat a hlawh hle a. Chutiang bawkin a nu leh pa leh a unaute ho pawh sawisel tur an vang hle ani.

           Khawthlir khua High School hmun velte leh a tlang chho hmun pakhat, Pu Rosiama luah tak mek inte chuan lung an ti leng viau a ni ang. Ruata chuan chung lai hmun a thlen chang a piang chuan ngaihtuah nei takin a ding deuh vang vang ṭhin ani. A khua a har ṭhin hle mai a, rual kawm thiam tak pitar putar bulah pawh awmdan thiam leh mi tin ngainat ṭhenrual ngh em em ni mahse thinlung rilah chuan khawhar rukna lian tak a nei reng ṭhin a ni.

           Musalsang ram leh Vawrhkawn ram an ṭheh rual kum a ni a, an khawtlang phul chhote leh Khawthlir tlangte chu an lo vah kal kawng aṭangte chuan a lang thei vek si a, ruata tan chuang lung tilengtu thinglung ti thartu an chang zel mai si a ni. Zualung-khawchhan Hrangkhupa te, Pu ziha te, Pu hmawnga te ho chen kualna te pawh a rai dup lai hunte chu a hre vang vang ṭhin a ni.

           Lalnuntluangi awm ta lo chu Zuali te, Sangi te, Tleirawl tir Nuni te ho tan chuan hnara hlir phawt ang huai mai hi a ni a, eng chu ang tak hlawm ang maw? Mi ngaih a mawi dawn siin, a thei ber nih tumin ṭan an la tlang ṭheuh mai a. Ruata tan pawh awm dan thiam a har duh hle a, a duhtu apiang lawr chi chu ni se, Ruata pawh a tlu chhe fo ta ve ang. Mahse chutiang mi a nih chuan Tluangi nena an thutiam te kha dawt a ni dawn si a, Ruata chutiang in a awm ang em le?

           Hun a lo kal ve zel a, Ruata’n Matric Exam a Aizawl a kal pawh a lo hun veleh ta reng mai a, kal tura a inbuatsaih hma ni chiah chuan Tluangi lehkhat chu a ṭhian dante nen an hmu a, Ruata lehkhaah chuan Aizawl a awm china a thil tawh leh a hmuh, a chunga thil thleng, mak a tih zia te, thingtlang nun leh khawpui nun inang loh zia te, nula tlangval nun dan zalen zia leh inkawm dan an duh tui loh zia, khawpui mi ni mahse thingtlang nun an phak loh dan te, a ngaihzia thu leh an exam hun a lo nghahlelh ve zia te, a Sikul luhna chanchin leh an dawr awmna te nen kumchang takin a rawn hrilh a. Tluangi lehkhat chhiar lai te chuan a hmaah chuan hmu va vain a in hre ṭhian a ni.

           An ṭhian hote chuan Tluangi chu an ngai hlawm hle a, a awmloh china an hlim a kim theih loh zia te chu an sawi an sawi ve ṭhin a. Ruata ken atan lehkhat an ziak ṭheuh a, ‘Dam takin’ tiin Ruat chuan a ṭhiante ho chu Aizawl lam panin a liam san ve ta a ni.

           Kalkawngah an motor chuanna chiat reng avangin an kal tluang lo hle a. Inrinni tlai lamah chuan Aizawl chu an thleng thla ve ṭawk a. Bazar Bungkawnah a chhuak a, a pute in lam panin Electric veng lamah chuan a inpu let leh a, Tluangi nu dawr nghak haw tur nen chuan an inhmu fuh hlauh mai a. Chibaite inbukin an ṭawng deuh hlut a. Mahse khuate a tlai tawh avangin leng tura insawm chul chung chuan an inṭhen ta a.

           Ruata chuan Tluangi nu kal tur chu, “Nu Ro, thingtlang mi lo zin hi Tluangi chuan min rawn hmu duh ang nge maw chu le? A rem chan chuan naktuk chawlhni te a ni bawk a, lo leng se, a ṭhiante ho lehkha pawh ka keng ṭeuh a nia” a han ti a.

           “A thingtlang mi mai mai te an hmu peih ngut lovang le, ka han hrilh phawt ang a, lo beisei lem lo la, Ni e, tlai lamah i lo riak phei ve nghal dawn nia. Kan ina inghah awmhi a nia, i pute hi i ti deuh tlat mai a”, tia innel tlang tih hriat tak chuan an inṭhen ta a.

           Tluangi nu leh pate hian an fate induh zia hi an la hre lo reng reng a, an inkawm ngei em avangin an fapa ang hialah an lo enin fel an tiin mi lakah an lo chhuang ru ve em em a, an fanu nen an lo inhmangaih hle a ni tih hi tun thleng hian an la hre lova a ni. Hria pawh nise, an pawi tih vak loh hmel si a.

            Tin, Aizawla ruata pi te hi naupangte an nih lai aṭanga Aizawl pem thla an ni a, mi awmthei tak tak a ni a, an in bul maiah hian an makpa (Ruata Pa) Lianhnuna chu inhmun te pawh an pe a. Tin, Ruata hi an duat em em a, an tupa hmuh hmasak ber a nia. Ruata pawh hian a pi leh pute hi chu a ngaina em em a ni. Ruata han thleng pawh chu an fate ber thleng ang mai chuan an bawr khat tlat reng mai a ni. PAGE - 4 

Comments